boring hay bored? Phân biệt tính từ -ed và -ing trong tích tắc, đừng nói I'm boring nữa
Bạn muốn nói "Tôi chán quá", thế là buột miệng nói I'm boring. Kết quả là người bạn nước ngoài khựng lại một chút, có khi còn cười thầm — bởi vì câu này có nghĩa là "Tôi là một người rất tẻ nhạt". Rõ ràng bạn muốn bày tỏ cảm xúc của mình, nhưng lại vô tình tự đánh giá nhân cách của bản thân.
Đừng lo lắng, đây là một trong những lỗi rất phổ biến và dễ khắc phục của người học tiếng Anh. Hôm nay chúng ta sẽ giải quyết triệt để nó bằng một quy tắc nhỏ, giúp bạn biết ngay nên dùng boring hay bored chỉ trong một giây.
Trước tiên hãy xem một cặp đối chiếu
Cùng một động từ, khi thêm -ing và thêm -ed sẽ biến thành hai tính từ có ý nghĩa trái ngược nhau:
- The movie is boring.（Bộ phim này rất chán。）—— Bản thân bộ phim khiến người ta cảm thấy chán
- I'm bored.（Tôi thấy chán。）—— "Tôi" bị nó làm cho chán
Bạn đã nhận ra chưa? Cả hai câu đều nói về sự "chán", nhưng một câu nói về tính chất của bộ phim, còn một câu nói về cảm xúc của tôi. Chọn sai từ là nghĩa của cả câu sẽ đi tông ngay.
Quy tắc cốt lõi: Ai là nguồn phát, ai là người cảm nhận
Đây chính là chìa khóa để phán đoán, hãy nhớ kỹ hai câu này:
- -ing tính từ → Mô tả "sự vật, sự việc gây ra cảm xúc". Nó là nguồn phát, khiến người khác nảy sinh một cảm xúc nào đó.
- -ed tính từ → Mô tả "cảm xúc mà con người cảm nhận được". Nó là người tiếp nhận, bị một sự việc nào đó ảnh hưởng đến tâm trạng.
Nói cách khác:
- Sự vật (phim ảnh, công việc, sách vở, bài học) → Thường đi với -ing
- Con người (tôi, bạn, anh ấy) → Thường đi với -ed
Hãy xem thêm nhiều ví dụ khác:
- This book is interesting.（Cuốn sách này rất thú vị。）／ I'm interested in this book.（Tôi có hứng thú với cuốn sách này。）
- The trip was tiring.（Chuyến đi đó rất mệt mỏi。）／ We were tired after the trip.（Sau chuyến đi chúng tôi rất mệt。）
- The news is surprising.（Tin tức này rất đáng ngạc nhiên。）／ She was surprised by the news.（Cô ấy cảm thấy ngạc nhiên bởi tin tức này。）
Mẹo phân biệt nhanh: Tự dịch nhẩm sang tiếng Việt
Nếu nhất thời chưa phản xạ kịp, hãy dùng phương pháp kiểm tra này: hãy dịch nhẩm câu đó sang tiếng Việt trong đầu xem bạn muốn diễn đạt loại nào ——
- Muốn nói「rất chán／rất thú vị／rất mệt mỏi」（đang mô tả thứ đó như thế nào）→ Dùng -ing
- Muốn nói「tôi cảm thấy chán／tôi cảm thấy có hứng thú／tôi cảm thấy mệt」（đang nói về tâm trạng của bản thân）→ Dùng -ed
Chỉ cần trong câu có các từ chỉ cảm xúc như「tôi cảm thấy...」「anh ấy cảm thấy...」, thì hầu như sẽ là -ed.
Hãy kiểm chứng lại một lần nữa với câu hay bị sai nhất:
- Bạn muốn nói "Tôi chán quá" = Tôi "cảm thấy" chán = Cảm xúc → I'm bored. ✓
I'm boring.✗（Đây là đang nói "Tôi là một người rất tẻ nhạt", thường thì rất khác xa với ý định ban đầu của bạn）
Một chiêu khác: Hỏi "vật hay người?"
Còn có một cách phán đoán nhanh hơn nữa: Xem chủ ngữ đứng trước động từ be là người hay sự vật.
- Chủ ngữ là người → Thường là -ed：He is excited.（Anh ấy rất phấn khích。）✓
- Chủ ngữ là sự vật → Thường là -ing：The game is exciting.（Trận đấu này rất kịch tính。）✓
Vì vậy, hai câu dưới đây tuy trái ngược nhau nhưng đều chính xác:
- The students are bored.（Các học sinh cảm thấy rất chán。）✓ —— Người, bị ảnh hưởng
- The lesson is boring.（Bài học này rất chán。）✓ —— Sự vật, là nguồn phát
Ở đây cần cẩn thận một trường hợp: Khi bạn nói "ai đó rất tẻ nhạt / rất thú vị", con người cũng có thể đi với -ing, bởi vì lúc này bạn đang xem người này là "nguồn phát khiến người khác có cảm xúc":
- He is so boring; nobody wants to talk to him.（Anh ta siêu tẻ nhạt, không ai muốn nói chuyện với anh ta cả。）✓
Cho nên, cách phán đoán vững chắc nhất vẫn là quay về cốt lõi: từ này đang nói về "nguồn phát" hay "cảm xúc". "Vật hay người" chỉ là công cụ hỗ trợ phiên bản nhanh mà thôi.
Học thuộc lòng những cặp từ này là lợi nhất
Các tính từ loại này thường đi theo cặp, học một cụm bằng như học cả đôi. Những cặp dưới đây là phổ biến nhất ở giai đoạn A1–B1, khuyên bạn nên học thuộc lòng luôn:
- bored / boring（chán / tẻ nhạt）
- interested / interesting（thích thú, có hứng thú / thú vị）
- tired / tiring（mệt mỏi / gây mệt mỏi）
- excited / exciting（phấn khích / kịch tính）
- surprised / surprising（ngạc nhiên / đáng ngạc nhiên）
- confused / confusing（bối rối / gây bối rối, khó hiểu）
Mỗi cặp đều áp dụng cùng một bộ quy tắc: người đi với -ed, vật đi với -ing; nói về cảm xúc dùng -ed, nói về nguồn phát dùng -ing。
Cuối cùng, xin gửi bạn một câu ví dụ hoàn chỉnh để vận dụng linh hoạt quy tắc này:
The grammar lesson was confusing, so I was confused at first.（Tiết học ngữ pháp đó rất khó hiểu, nên lúc đầu tôi đã rất bối rối。）—— Bài học (nguồn phát) dùng confusing, tôi (cảm nhận) dùng confused, một câu là dùng đúng cả hai luôn.
Luyện tập như thế nào trên Loopy
Biết quy tắc chỉ là bước đầu tiên, để thực sự dùng đúng, bạn cần gặp lại chúng nhiều lần trong các câu thực tế. Loopy đưa các tính từ đuôi -ed / -ing vào các khóa học phân cấp sát với trình độ của bạn, giúp bạn tự nhiên nhìn thấy cách phân chia nhiệm vụ giữa I'm bored và The movie is boring trong các ngữ cảnh hội thoại, từ đó dần dần biến nó thành phản xạ ngôn ngữ.
- Chế độ Nghe nói và Đọc theo giúp bạn mở miệng nói ra I'm so excited!, This is interesting!, luyện cách dùng đúng thành phản xạ, lần sau buột miệng nói ra là chuẩn ngay.
- Gặp những từ chưa chắc chắn như confusing hoặc surprising, bạn có thể tra cứu ví dụ bằng từ điển tích hợp sẵn để thấy ngay nó đang mô tả sự vật hay con người trong câu.
- Các từ vựng đã học sẽ được đưa vào phần ôn tập theo đường cong trí nhớ, xuất hiện lại ngay vào thời điểm bạn sắp quên, sau vài vòng ôn tập thì bored và boring sẽ không bao giờ bị nhầm lẫn nữa.
Từ hôm nay, muốn nói "Tôi chán quá" thì hãy tự tin nói I'm bored., và hãy để sự tiến bộ của bạn đồng hành cùng việc luyện tập một chút mỗi ngày.