Làm chủ câu mệnh lệnh: Ra lệnh, mời mọc, nhắc nhở chỉ trong một câu, thêm please là không lo thất lễ
Bước vào thế giới tiếng Anh, bạn sẽ thấy có một kiểu câu xuất hiện ở khắp mọi nơi: Sit down. (Ngồi xuống.) Don't worry. (Đừng lo lắng.) Come in, please. (Xin mời vào.) Những câu này có một điểm chung — chúng không có chủ ngữ, động từ trực tiếp đứng đầu câu. Đó chính là câu mệnh lệnh (imperatives).
Đừng bị cái tên "câu mệnh lệnh" làm cho e ngại. Công dụng của câu mệnh lệnh rất rộng: ngoài việc ra lệnh, nó còn được dùng để mời mọc, nhắc nhở, đưa ra lời khuyên hoặc chỉ đường. Học được nó, bạn có thể lập tức dùng tiếng Anh để yêu cầu người khác làm việc, hướng dẫn cho họ, và cấu trúc của nó thì đơn giản đến mức dễ chịu. Hôm nay chúng ta sẽ cùng làm rõ mọi thứ một lần cho xong nhé.
Câu mệnh lệnh là gì: Bắt đầu trực tiếp bằng động từ nguyên mẫu
Một câu tiếng Anh thông thường phải có chủ ngữ, ví dụ như You sit down. Nhưng câu mệnh lệnh lại rất đặc biệt: vì đối tượng chính là "người đang nghe bạn nói", nên chủ ngữ you không cần phải nói ra, mà trực tiếp bắt đầu bằng động từ nguyên mẫu (base form).
- Sit down. (Ngồi xuống.)
- Open the window. (Mở cửa sổ ra.)
- Listen carefully. (Nghe kỹ này.)
- Call me later. (Lát nữa gọi cho tôi nhé.)
Bạn đã thấy chưa? Các từ bắt đầu như sit, open, listen, call đều là động từ nguyên mẫu, phía trước không thêm bất cứ thứ gì. Đây là quy tắc quan trọng nhất của câu mệnh lệnh: từ đầu tiên chính là động từ nguyên mẫu.
Cần đặc biệt lưu ý một lỗi sai phổ biến: đừng thêm s vào sau động từ. Ngay cả khi đối tượng chỉ có một người, động từ trong câu mệnh lệnh cũng không bao giờ biến đổi.
- Open the door. ✓
Opens the door.✗
Câu mệnh lệnh phủ định: Thêm Don't ở phía trước
Để bảo ai đó "đừng làm việc gì", cách làm cũng đơn giản tương tự: thêm Don't vào trước động từ nguyên mẫu.
- Don't worry. (Đừng lo lắng.)
- Don't be late. (Đừng đến muộn.)
- Don't touch that. (Đừng chạm vào cái đó.)
- Don't forget your keys. (Đừng quên chìa khóa của bạn.)
Hãy chú ý rằng những lời nhắc nhở nhẹ nhàng như Don't worry. hay Don't be late. thực chất lại là một trong những câu an ủi thường nghe nhất trong tiếng Anh. Câu mệnh lệnh không nhất thiết phải nghe có vẻ hung dữ, trái lại Don't worry. lại tràn đầy sự quan tâm.
Ở đây cũng có một lỗi phổ biến: thể phủ định luôn dùng Don't, đừng đặt trực tiếp not trước động từ.
- Don't run. ✓ (Đừng chạy.)
Not run.✗
Thêm please để trở nên lịch sự: Phép màu của sự lịch thiệp
Chỉ bắt đầu bằng động từ nguyên mẫu thì giọng điệu có thể hơi trực tiếp. Muốn câu nói trở nên lịch sự và khách khí hơn, cách đơn giản nhất là thêm please. Nó có thể đứng đầu câu hoặc cuối câu.
- Please sit down. (Xin mời ngồi.)
- Come in, please. (Xin mời vào.)
- Please don't worry. (Xin đừng lo lắng.)
Khi đặt ở cuối câu, nhớ thêm một dấu phẩy phía trước: Close the door, please. (Xin vui lòng đóng cửa lại.)
Một mẹo nhỏ bỏ túi: chỉ cần bạn không chắc chắn liệu câu nói có quá trực tiếp hay không, hãy thêm please. Khi làm dịch vụ, nhờ vả, hoặc nói chuyện với người không quen, thêm nó vào hầu như không bao giờ sai. Thêm một từ thôi, độ ấm áp của cả câu đã hoàn toàn khác biệt.
Let's：Mời mọi người cùng làm
Nếu bạn muốn nói "chúng ta hãy cùng làm việc gì đó", hãy dùng Let's (đây là từ viết tắt của Let us). Phía sau nó cũng đi với động từ nguyên mẫu.
- Let's go. (Chúng ta đi thôi.)
- Let's eat. (Chúng ta ăn cơm thôi.)
- Let's start. (Chúng ta bắt đầu thôi.)
- Let's take a break. (Chúng ta nghỉ ngơi một chút nhé.)
Let's và câu mệnh lệnh thông thường nằm ở "đối tượng": câu mệnh lệnh thông thường là bảo đối phương làm (Sit down. là bạn ngồi xuống đi), còn Let's là mời bạn và đối phương cùng làm (Let's sit down. là chúng ta cùng ngồi xuống nhé). Giọng điệu của nó rất thoải mái, thân thiện, rất thích hợp để đề xuất hoạt động hoặc rủ rê ai đó làm cùng.
Thể phủ định cũng rất trực quan, chỉ cần thêm not sau Let's: Let's not argue. (Chúng ta đừng cãi nhau nữa.)
Một mẹo nhỏ để phán đoán: Đầu tiên hãy hỏi "Ai làm?"
Bốn cách dùng của câu mệnh lệnh nhìn có vẻ nhiều, nhưng thực ra chỉ cần một ranh giới là phân biệt được rõ ràng. Lần tới khi muốn dùng câu mệnh lệnh, hãy tự hỏi bản thân trước: "Việc này là muốn đối phương làm, hay là chúng ta cùng làm?"
- Muốn đối phương làm, hoặc bảo đối phương đừng làm → Bắt đầu bằng động từ nguyên mẫu, phủ định thêm Don't: Sit down. / Don't worry.
- Muốn cùng nhau làm → Bắt đầu bằng Let's: Let's go.
- Sợ quá trực tiếp → Hãy thêm please: Please come in.
Nhớ thêm một hình ảnh này nữa thì sẽ càng vững vàng hơn: câu mệnh lệnh luôn luôn bắt đầu bằng "động từ nguyên mẫu trơ trọi" — không to, không s, không có chủ ngữ. Chỉ cần bạn có ý định muốn thêm chủ ngữ hoặc biến đổi động từ, hãy tự nhắc nhở bản thân: câu mệnh lệnh không cần những thứ đó.
Luyện tập như thế nào trên Loopy
Hiểu rõ quy tắc chỉ là bước đầu tiên, thực sự sử dụng trôi chảy phải dựa vào việc gặp lại chúng nhiều lần trong các tình huống thực tế. Loopy đưa câu mệnh lệnh vào các tình huống hội thoại thực tế: nhân viên phục vụ nói Have a seat, please., bạn bè an ủi bạn Don't worry about it., ai đó rủ bạn Let's grab a coffee. — bạn sẽ tự nhiên cảm nhận được khi nào người bản xứ đưa ra mệnh lệnh, khi nào thêm please, khi nào dùng Let's để mời mọc thông qua quá trình lắng nghe.
- Khóa học phân cấp：Bắt đầu từ A1, chia nhỏ câu mệnh lệnh vào các câu ngắn mà bạn có thể xử lý được, mỗi lần một chút, không lo bị quá tải.
- Nghe nói và nhại giọng (shadowing)：Đọc theo các câu như Sit down. và Don't worry., dùng miệng để ghi nhớ nhịp điệu "động từ trực tiếp bắt đầu" đó, hiệu quả hơn nhiều so với việc học vẹt quy tắc.
- Ôn tập theo đường cong trí nhớ：Những kiến thức về Don't và Let's mà bạn vừa hiểu hôm nay, Loopy sẽ nhắc lại ngay khi bạn chuẩn bị quên, giúp nó trở thành phản xạ tự nhiên của bạn.
- Từ điển tích hợp：Gặp động từ không hiểu thì tra ngay lập tức, ví dụ câu và phát âm có đủ cả, rồi lập tức quay lại khóa học để tiếp tục.
Đừng sợ nói quá trực tiếp hoặc nhớ nhầm, mỗi lần mở miệng đều là một cơ hội để luyện tập quy tắc này nhuần nhuyễn hơn. Bạn hoàn toàn có thể làm được.